Amisos Antik Kenti, tarihi boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış önemli bir yerleşim alanıdır. Miletoslular tarafından MÖ 6. yüzyılda kurulan bu kent, ticaret yollarının kesişim noktasında bulunması nedeniyle zengin bir kültürel ve ekonomik gelişim göstermiştir. Özellikle Helenistik dönemlerdeki stratejik konumu, kentin tarihsel önemini artırmıştır.

Amisos Antik Kenti'nin tarihi hakkında şu bilgiler verilebilir:

• Kuruluş: Yazılı kaynaklara göre Amisos, MÖ 6. yüzyılda Sinop’ta bir koloni kuran Miletoslular tarafından kurulmuştur.
• Gelişme Aşamaları: Kent, dört aşamada gelişmiştir.

1. MÖ 6. yüzyılın başı: Miletosluların küçük bir yerleşim olan Amisos'a egemen olup burayı ticaret yolunun başlangıcı olarak kullanması.
2. MÖ 6. yüzyılın ilk yarısı: Kapadokyalıların Amisos'a yerleşmesi.
3. MÖ 6. yüzyıl ortası: Kapadokyalı liderin Foçalılara yerleşme izni vermesi ve kentin büyümesi.
4. MÖ 437: Sinop’tan gelen Atinalıların Amisos'a yerleşmesi ve kentin adının Peiraieos olarak değiştirilmesi.

• Stratejik Önem: Amisos, Helenistik dönemde gelişen ticaret ağlarıyla güçlü bir konuma gelmiş ve en parlak evresini VI. Mithridates döneminde yaşamıştır.
• Roma ve Bizans Dönemi: Stratejik önemi nedeniyle Roma ve Bizans dönemlerinde de varlığını sürdürmüştür.

Amisos Antik Kenti, Samsun kent merkezinin kuzeybatısındaki Toraman Tepe ve yamaçlarını kapsar.