Ahlat Kalesi, tarihi boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış ve farklı dönemlerde çeşitli inşa ve onarım süreçlerinden geçmiştir. Bu kalenin kökleri, Urartu dönemine kadar uzanırken, Osmanlılar tarafından yapılan yeniden inşa çalışmalarıyla birlikte günümüzdeki halini almıştır. Ahlat Kalesi, hem mimarisi hem de tarihi önemiyle dikkat çekmektedir.

Ahlat Kalesi'nin inşa edildiği dönemler şu şekildedir:

• Urartular dönemi. Kalenin ilk yapım evresi Urartular dönemine kadar uzanmaktadır.
• Osmanlı dönemi. Osmanlı kaynaklarına göre, kale Yavuz Sultan Selim’in 1514’teki Çaldıran Seferi sonrasında, 1224 yılında meydana gelen şiddetli bir deprem sonucu yıkılan kalenin yerine, Ahlat’ın göl tarafından gelebilecek saldırılara karşı korunması amacıyla yeniden inşa ettirilmiştir. Daha sonra, 1556 yılında Kanuni Sultan Süleyman’ın İran Seferi dönüşünde Ahlat’a uğrayarak, bölgenin imar edilmesi amacıyla Zal Paşa ve Mimar Sinan’a kale inşa ettirmesiyle bugünkü haliyle yapılmıştır.

Ayrıca, Evliya Çelebi Seyahatnamesinde kalenin etrafının 3.000 adım ve 13 kuleden müteşekkil olduğu, içinde 350 adet mamur ev, bir han, bir hamam, bir camii ve 20 kadar dükkânın olduğu belirtilmektedir.